KAS
16

Yönetim Kurulu-Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi

 

Yönetim kurulu şirketin tüm ortakları tarafından  genel kurul’da seçilen ve şirketin yönetiminden sorumlu olan organ.  Ticaret Kanunu yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarını ve görevlerini belirliyor. Yönetim kurulu üyeleri öncelikle kendilerini göreve getiren ve onlara şirketi yönetme vekaletini veren genel kurul üyelerine, yani hissedarlara karşı sorumlu.   Görevleri ise kendilerini göreve getiren şirket genel kurulu tarafından belirleniyor.

Sorumluluk

Anonim şirketler adı üstünde çok sayıda sermayedara sahip ve bu sermayedarların sorumluluğu, şirket sermayesindeki payları ile sınırlı.  Şirket iflas ederse sermaye ortadan kalkmış olacağı için hissedarların kaybı sermaye  payı ile sınırlı kalıyor.

Sorumluluk yönetim kurulu üyeleri için daha farklı yorumlanabiliyor.  Çünkü anonim şirket hissedarları hisseleri kadar sorumlu iken, yöneticilerin hissedarlar dışında kalan paydaşlara karşı da sorumlulukları var.  Limited şirketlerde aynı durum müdürler için geçerli.  Kısaca şirketin icraatından üçüncü şahıslar için doğan zararlar  şirketi yönetenlerin üstünde kalıyor. Yönetim  kurulu üyeleri bu konuda uzmanlaşmış sigorta şirketleri tarafından böylece ortaya çıkan risklere karşı  sigortalanıyor.

Yönetim kurulu ile şirketin gündelik yönetiminden sorumlu olan genel  müdür  arasındaki ilişkiler her zaman net olarak tanımlanamıyor.  Kurumsallaşmış şirketler de bile yönetim kurulu zaman zaman külfet olarak görülebiliyor.   Kurumsal yönetim danışmanlığı yaptığımız  uluslararası  bir şirketin ABD’li genel müdürü yönetim kurulunun her ay bir kere toplanması gerektiği şeklindeki görüşe, bunun önemli bir külfet ve gider kalemi oluşturacağı yanıtını vermişti.  Oysa yönetim kurulu şirketin icraatından,  kusuru ölçüsünde, genel müdür kadar sorumlu.

Vekalet Maliyeti ve Bağımsız “İcra Görevi Bulunmayan” Yönetim Kurulu Üyesi

Sermayedar, yönetim kurulu ve genel müdürden başlayarak yönetim arasındaki ilişkiler “vekalet” ilişkisi olarak tanımlanıyor.  Şirketin yönetimi ile ilgili olarak genel kurul yönetim kuruluna, yönetim kurulu da genel müdüre vekalet veriyor.  Ancak bu vekalet müessesesi hiçbir zaman tam bilgiye dayalı olarak işlemiyor, hiç kimse diğer tarafa tam bilgi vermiyor.  Böyle olunca vekalet maliyeti adı verilen sorun karşımıza çıkıyor.

Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyelerinin sorumluluklarının hissedarların sorumluluklarının ötesine çıkabildiğine değinilmişti. Yönetim kurulu üyeleri genel kurulda ve doğal olarak çoğunluk oylarıyla seçilir. İyi yönetim (governance)  ilkeleri, şirketlerin yönetiminde vekalet maliyetini kontrol altında tutabilmek için icra görevi olmayan, “bağımsız yönetim kurulu üyeleri” görevlendirilmesini öngörüyor. 

 

Bu kişilerin görevi icradan tamamen bağımsız olarak şirket  yönetimini izlemek ve yönetim kurulu üyesi olarak yetkilerini kullanmak.  Böylece bu kişiler vekaletle icrada görev yapmadıkları için aslında hissedarların menfaatinin korunmasına imkan sağlanıyor. İcra görevi olmayan yönetim  kurulu üyelerinin sorumluluğu hissedarlar dışında kalan sosyal paydaşlarla, çoğunluk hissedarların dışında kalan hissedarların çıkarını göz önünde tutarak görev yapmak. 

Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesinin Belirlenmesi

Bağımsız yönetim kurulu üye adaylarını diğer adaylar gibi  şirketlerin “aday gösterme” komiteleri belirliyor.  Bu süreçte adayların belli bir süre icra görevi yapmamış olması, böylece bağımsız olma vasıflarının zedelenmemesi gözetiliyor. Bu kişilerin icra ilişkisi bulunmadığı için,  yukarıda değinilen “vekalet maliyet”ine yol açmaları olasılığının küçültülmesi hedefleniyor.  

İcra görevi bulunmayan kişiler arasından yönetim kurulu üyesi belirlenmesi, şirketin çalışmasını, konularını bilmeyen kişilerin gerekli katkıyı yapamayacağı eleştirisi ile karşılaşıyor.  Oysa yönetim kadroları ve icrada görevi bulunan yönetim kurulu üyeleri  şirkete özgün sorunları biliyorlar ve belki zaman zaman bu miyopluğa yol açıyor;  icra görevi bulunmayan  yönetim kurulu üyelerinin bağımsız olarak değerlendirme yapmak, genel kurulun gösterdiği hedefler ve şirketin misyonu doğrultusunda katkı yapmak imkanı var.

Bağımsız Yönetim Kurulu Üyesi Kaç Yönetim Kurulunda Çalışmalı?

Bağımsız yönetim kurulu üyelerinin kaç şirkette görev yapabilecekleri ayrı bir tartışma konusu.  Avrupa’da yerleşik eğilim, bu kişilerin aksi  halde görev yaptıkları şirkete yeterli zamanı ayıramayacakları endişesiyle görev aldıkları yönetim kurulu sayısının çok olmaması, 5-6’yı geçmemesi şeklinde.  

Bu kişilere ödenecek ücret ayrı bir tartışma konusu.  Kimilerine göre bu kişilerin herhangi bir maddi ihtiyacı bulunmayan kişiler arasından seçilmesi uygun olur.  Böylece düşüncelerini rahatlıkla ifade edebilecekleri düşünülüyor.  Buna karşılık herhangi bir şekilde tazmin edilmeyen hizmetin kalitesinin yeterli olmayacağı düşüncesi ileri sürülüyor. Herhalde hizmetin bedelinin ödenmesi, bu bedelin kişinin mesaisinin karşılığı olmasına özen gösterilmesi önemlidir.  

Nihayet bu üyelerin gerçekten bağımsız davranabilmesi için görüşlerini ifade ederken kendilerini yeterince korumalı hissetmeleri gerekmekte. İfade edeceği düşüncelerin yönetim kurulu başkanını, çoğunluk hissedarları rahatsız etmesi ihtimalinden çekinen bağımsız  yönetim kurulu üyesi, bağımsızlığın nesnel koşullarını karşılasa dahi, gereken hizmeti veremeyecektir.